Czujniki dymu i tlenku węgla w Polsce – aktualne wymagania prawne

Bezpieczeństwo pożarowe w budynkach mieszkalnych, a w szczególności wczesna detekcja dymu, coraz częściej przestaje być w Polsce wyłącznie kwestią „dobrej praktyki”. Wraz z rozwojem przepisów, rekomendacji instytucjonalnych oraz rosnącą świadomością zagrożeń, czujniki dymu stają się podstawowym elementem ochrony życia i zdrowia mieszkańców.
Równolegle bardzo ważnym elementem bezpieczeństwa w budynkach mieszkalnych pozostaje detekcja tlenku węgla (czadu), zwłaszcza w lokalach wyposażonych w urządzenia spalające paliwa.
Ten artykuł porządkuje aktualny stan prawny dotyczący budynków mieszkalnych i odpowiada na najczęstsze pytania użytkowników: od kiedy czujniki dymu są obowiązkowe, kogo dotyczą etapowe wymagania oraz jaką rolę przypisano czujnikom tlenku węgla w legislacji. 

Dlaczego czujniki dymu w mieszkaniach są tak istotne?

Pożary w budynkach mieszkalnych pozostają jednym z najpoważniejszych zagrożeń dla życia i zdrowia mieszkańców. Z danych Państwowej Straży Pożarnej wynika, że w 2024 roku w Polsce doszło do 29 348 pożarów w obiektach mieszkalnych. W praktyce oznacza to, że pożar w mieszkaniu lub domu wybuchał średnio co 17 minut. Co istotne, nie są to wyłącznie zdarzenia sezonowe.

Z perspektywy bezpieczeństwa kluczowe jest to, że pożary w mieszkaniach występują przez cały rok, często w godzinach nocnych, gdy domownicy śpią, a pierwsze minuty zdarzenia mają decydujące znaczenie dla możliwości bezpiecznej ewakuacji. Ma to związek z faktem, że 90% ofiar pożarów ginie nie w wyniku działania ognia, lecz wskutek zatrucia dymem, który szybko wypełnia pomieszczenia i uniemożliwia oddychanie oraz orientację podczas ewakuacji. Właśnie dlatego wczesna detekcja dymu jest uznawana za pierwszą i najważniejszą linię ochrony w budynkach mieszkalnych.

Czujniki dymu w budynkach mieszkalnych – obowiązek wynikający z przepisów

W Polsce obowiązuje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 listopada 2024 r., zmieniające rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Akt ten wprowadza obowiązek stosowania czujników dymu w budynkach mieszkalnych, przy czym wymagania te są wdrażane etapowo.

Rozporządzenie przewiduje następujący harmonogram wejścia w życie obowiązku:

• od 23 grudnia 2024 r. – obowiązek stosowania czujników dymu w nowo budowanych budynkach mieszkalnych,
• od 30 czerwca 2026 roku – obowiązek obejmujący lokale, w których świadczone są usługi hotelarskie (tj. związanych z krótkotrwałym, ogólnie dostępnym wynajmowaniem domów, mieszkań, pokoi, miejsc noclegowych itd.),
• od 1 stycznia 2030 roku – obowiązek rozszerzony na wszystkie istniejące lokale mieszkalne w zabudowie jednorodzinnej i wielorodzinnej. 

W praktyce oznacza to, że czujniki dymu stają się wymaganym elementem wyposażenia mieszkań, a nie jedynie rekomendacją czy dobrą praktyką.

Czujniki tlenku węgla (czadu) – kiedy są wymagane w mieszkaniach?

Tlenek węgla (CO) popularnie zwany czadem jest gazem bezwonnym i niewidocznym. Co istotne, zagrożenie zatruciem nim nie ogranicza się wyłącznie do sezonu grzewczego. Może on być generowany także przez wadliwe lub niewłaściwie eksploatowane urządzenia podgrzewania wody, a jego gromadzeniu się w mieszkaniu sprzyjają określone warunki pogodowe – m.in. niskie ciśnienie, wysoka temperatura na zewnątrz czy silny wiatr. W 2024 roku odnotowano ponad 4000 zdarzeń związanych z emisją tlenku węgla (czadu), w których poszkodowanych zostało prawie 1200 osób, a zginęły 43 osoby. 

Czujniki tlenku węgla stanowią uzupełnienie ochrony przeciwpożarowej i są szczególnie istotne w lokalach wyposażonych w urządzenia spalające paliwa. Obowiązek ich stosowania dotyczy mieszkań i domów, w których znajdują się urządzenia spalające paliwa stałe, ciekłe lub gazowe, takie jak kotły gazowe, podgrzewacze wody, piece na paliwa stałe czy kominki. Terminy wejścia w życie tego wymogu są takie same, jak w przypadku czujników dymu. 

Zgodnie z rozporządzeniem, czujników tlenku węgla nie stosuje się w przypadku, gdy proces spalania odbywa się w urządzeniu z zamkniętą komorą spalania, a także wtedy, gdy spalanie ma miejsce w zasilanym paliwem gazowym urządzeniu przeznaczonym wyłącznie do przygotowywania posiłków. Są to istotne wyjątki od obowiązku stosowania czujników czadu. 

Warto jednak zauważyć, że ich zasadność bywa przedmiotem dyskusji. W praktyce bowiem głównymi przyczynami zatruć tlenkiem węgla są niesprawne lub niewłaściwie eksploatowane urządzenia, problemy z wentylacją (np. niedrożne przewody kominowe) oraz niekorzystne warunki pogodowe, wpływające na odprowadzanie spalin. Są to czynniki w dużej mierze niezależne od samej konstrukcji urządzenia grzewczego czy jego podstawowego przeznaczenia, co pokazuje, że ryzyko emisji czadu nie zawsze można wykluczyć wyłącznie na podstawie typu i zastosowania instalacji. 

Pożary i zatrucia czadem – zagrożenie całoroczne

Zarówno pożary, jak i zatrucia tlenkiem węgla są często błędnie kojarzone wyłącznie z sezonem grzewczym. Tymczasem statystyki oraz praktyka pokazują, że ryzyko występuje przez cały rok.

Pożary w mieszkaniach mogą być skutkiem m.in. awarii instalacji elektrycznych, przeciążonych gniazd, gotowania czy użytkowania urządzeń AGD i elektroniki – niezależnie od pory roku.

W przypadku tlenku węgla zagrożenie również nie ogranicza się do zimy. Czad może być emitowany przez niesprawne lub źle eksploatowane urządzenia podgrzewania wody, a jego gromadzeniu się w pomieszczeniach sprzyjają określone warunki pogodowe, jak wspomniano powyżej. W efekcie detekcja CO pełni rolę całorocznego zabezpieczenia, analogicznie do detekcji dymu.

Jakie czujniki spełniają wymagania w Polsce?

Aby czujnik dymu lub czujnik tlenku węgla mógł być legalnie oferowany i stosowany na rynku polskim, musi spełniać określone wymagania techniczne i formalne. W przypadku czujników dymu oznacza to zgodność z normą EN 14604, natomiast dla czujników tlenku węgla – z normą PN-EN 50291. Zgodność musi być potwierdzona certyfikatem wystawionym przez uprawnioną Jednostkę Notyfikowaną (np. polskie CNBOP-PIB, niemiecki Kriwan lub brytyjski BSI). 

Każde urządzenie musi posiadać oznaczenie CE, a czujniki tlenku węgla dodatkowo podlegają krajowym wymaganiom i muszą być objęte znakiem budowlanym B. Niezbędnym elementem dopuszczenia produktu do obrotu jest również komplet właściwej dokumentacji: Deklaracja Zgodności oraz Deklaracja Właściwości Użytkowych w przypadku czujników dymu, a dla czujników tlenku węgla – Krajowa Deklaracja Właściwości Użytkowych, wystawiona przez producenta.

Kwestie norm, certyfikacji oraz oznaczeń produktów omawiamy szczegółowo w osobnych artykułach.

Podsumowanie

Regulacje dotyczące czujników dymu i tlenku węgla w Polsce weszły w fazę realnych, wiążących obowiązków, a nie jedynie zaleceń. Wprowadzone rozporządzenie MSWiA jasno określa harmonogram, zgodnie z którym czujniki dymu stają się standardowym elementem wyposażenia mieszkań, obejmując docelowo wszystkie istniejące lokale mieszkalne od 2030 roku.

Jednocześnie statystyki pożarów i zatruć tlenkiem węgla pokazują, że zagrożenia te mają charakter całoroczny, a pierwsze minuty zdarzenia decydują o możliwości bezpiecznej ewakuacji. W tym kontekście detekcja dymu i tlenku węgla przestaje być kwestią wyboru, a staje się istotnym elementem odpowiedzialnego podejścia do bezpieczeństwa domowników.

Świadomy wybór certyfikowanych czujników, zgodnych z obowiązującymi normami i wymaganiami prawnymi, to dziś nie tylko spełnienie przepisów, lecz przede wszystkim realna ochrona życia i zdrowia we własnym domu.