Oznaczenia na czujnikach dymu i tlenku węgla – jak je czytać i co naprawdę znaczą?

Kupując czujnik dymu lub tlenku węgla, klienci bardzo często zwracają uwagę na wygląd urządzenia, cenę czy deklarowane funkcje. Tymczasem kluczowe informacje o realnym poziomie bezpieczeństwa znajdują się w oznaczeniach i symbolach umieszczonych na obudowie, opakowaniu oraz w dokumentacji produktu. To one pokazują, czy czujnik spełnia wymagania prawne i kto potwierdził jego zgodność z właściwymi normami.

W tym artykule wyjaśniamy, jak czytać najważniejsze oznaczenia stosowane przy czujnikach dymu i tlenku węgla, co jest obowiązkiem prawnym, a co dodatkowym potwierdzeniem jakości, oraz na co zwrócić uwagę przed zakupem urządzenia do budynku mieszkalnego.

Dlaczego oznaczenia są ważniejsze niż hasła marketingowe

Oznaczenia na czujnikach nie są elementem reklamy. Wynikają one z konkretnych przepisów, norm technicznych oraz procedur badawczych, którym produkt musiał zostać poddany przed wprowadzeniem do obrotu. W praktyce oznacza to, że za każdym symbolem stoi odpowiedzialność producenta i jednostki certyfikującej. 

Dla użytkownika oznaczenia są najprostszym sposobem weryfikacji, czy dany czujnik:

• może być legalnie stosowany w Polsce,
• został przebadany zgodnie z odpowiednimi normami,
• oferuje poziom bezpieczeństwa adekwatny do deklarowanego przeznaczenia.

Oznaczenie CE – co oznacza, a czego nie gwarantuje

Znak CE jest podstawowym oznaczeniem wymaganym dla wyrobów wprowadzanych do obrotu na rynku Unii Europejskiej, w tym również dla czujników dymu i tlenku węgla. Oznaczenie to potwierdza, że producent zadeklarował zgodność wyrobu z obowiązującymi przepisami unijnymi.

W przypadku czujników dymu i czujników tlenku węgla oznaczenie CE odnosi się w szczególności do zgodności z wymaganiami wynikającymi z przepisów tzw. Nowego Podejścia, takich jak:

• kompatybilność elektromagnetyczna (EMC),
• ograniczenie stosowania substancji niebezpiecznych (RoHS),
• wymagania dotyczące chemikaliów (REACH).

Warto jednak podkreślić, że znak CE sam w sobie nie potwierdza skuteczności detekcji dymu lub tlenku węgla. Nie jest on certyfikatem jakości ani dowodem przejścia badań funkcjonalnych związanych z bezpieczeństwem pożarowym. W tym zakresie kluczowe znaczenie mają normy produktowe oraz systemy oceny zgodności.

Znak budowlany B – dlaczego ma znaczenie w Polsce

W przypadku czujników tlenku węgla sytuacja jest bardziej złożona. Norma PN-EN 50291-1:2018-06+AC:2021-03, regulująca wymagania dla czujników CO, nie jest normą zharmonizowaną w rozumieniu rozporządzenia CPR. Oznacza to, że w Polsce czujniki tlenku węgla podlegają krajowemu systemowi oceny zgodności.

Konsekwencją tego jest obowiązek uzyskania znaku budowlanego B, który potwierdza zgodność wyrobu z krajowymi wymaganiami technicznymi. Znak ten jest możliwy do zastosowania po przejściu odpowiedniej procedury certyfikacyjnej prowadzonej przez polską jednostkę upoważnioną w krajowym systemie oceny zgodności – najczęściej jest to Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej – Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP-PIB).

Dopiero po uzyskaniu znaku budowlanego B producent może wystawić Krajową Deklarację Właściwości Użytkowych, oznakować czujniki znakiem budowlanym B i legalnie oferować czujnik tlenku węgla na rynku polskim.

Znak jakości Q – potwierdzenie najwyższego poziomu bezpieczeństwa

Oprócz obowiązkowej certyfikacji zgodnej z normą EN 14604:2005+AC:2008, część producentów czujników dymu decyduje się na uzyskanie dodatkowego, dobrowolnego oznaczenia jakości Q (Q-Label). Znak ten potwierdza, że urządzenie spełnia znacznie bardziej rygorystyczne wymagania niż te wynikające wyłącznie z normy produktowej.

Przyznanie znaku Q jest możliwe wyłącznie po pozytywnym przejściu rozszerzonych badań trwałości, niezawodności i odporności na zakłócenia, obejmujących m.in. badania starzeniowe sensora i elektroniki w przyspieszonych warunkach środowiskowych, testy odporności na kurz, parę wodną i zakłócenia elektromagnetyczne, kontrolę stabilności działania po symulowanej wieloletniej eksploatacji oraz weryfikację żywotności zasilania na poziomie 10 + 1 lat.

Dla użytkownika oznacza to, że czujnik oznaczony symbolem Q nie tylko spełnia wymagania normy EN 14604, ale został dodatkowo zweryfikowany pod kątem wieloletniej, stabilnej i przewidywalnej pracy. Jest to jedno z najbardziej wiarygodnych potwierdzeń jakości czujników dymu dostępnych obecnie na rynku europejskim.

Jednostki notyfikowane – kto potwierdza zgodność czujników

Zgodność czujników z normami i wymaganiami nie jest potwierdzana wyłącznie deklaracją producenta. Kluczową rolę w tym procesie odgrywają jednostki notyfikowane, czyli niezależne instytucje uprawnione do przeprowadzania badań, oceny zgodności i wydawania certyfikatów.

W obszarze bezpieczeństwa pożarowego szczególne znaczenie mają jednostki wyspecjalizowane w tej kategorii wyrobów, takie jak CNBOP-PIB, KRIWAN, VdS czy BSI. Certyfikaty wydawane przez takie instytucje mają wysoką wartość praktyczną, ponieważ potwierdzają, że produkt został oceniony przez podmiot posiadający doświadczenie w badaniu urządzeń ochrony przeciwpożarowej.

Jak w praktyce sprawdzić czujnik przed zakupem?

Przed wyborem czujnika dymu lub tlenku węgla warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych elementów:

• czy czujnik ma baterie wymienne czy też 10-letnią baterię zintegrowaną, 
• czy urządzenie posiada oznaczenie CE i rok naniesienia oznakowania,
• czy czujnik tlenku węgla posiada znak budowlany B,
• czy czujnik dymu posiada znak Q,
• czy producent udostępnia Deklarację Zgodności oraz Deklarację Właściwości Użytkowych lub Krajową Deklarację Właściwości Użytkowych oraz czy na czujniku jest wskazany numer deklaracji,
• czy została przeprowadzona certyfikacja za zgodność z normą i czy właściwa norma oraz numer uzyskanego certyfikatu są podane na czujniku,
• czy na urządzeniu znajdują się dane producenta lub dystrybutora.

Te informacje muszą być trwale i czytelnie umieszczone na urządzeniu. Takie podejście pozwala oddzielić realne bezpieczeństwo od deklaracji marketingowych oraz określić kto bierze odpowiedzialność za produkt. 

Podsumowanie

Oznaczenia umieszczane na czujnikach dymu i tlenku węgla nie są przypadkowe. Każdy symbol odnosi się do konkretnych przepisów, norm lub procedur badawczych, które mają bezpośredni wpływ na skuteczność detekcji i bezpieczeństwo użytkowników.

Zrozumienie różnic pomiędzy oznaczeniem CE, znakiem budowlanym B oraz dobrowolnymi znakami jakości pozwala świadomie ocenić oferowane produkty i wybrać rozwiązania, które realnie zwiększają poziom ochrony w budynkach mieszkalnych.