Z dniem 23 grudnia 2024 r. znowelizowane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2023 r., poz. 822, ze zm.), w przedmiocie wymogu wyposażenia lokali mieszkalnych w autonomiczne czujki dymu i tlenku węgla.

Czy czujniki dymu i czadu są obowiązkowe?

Przepisy wprowadziły obowiązek stosowania co najmniej jednej autonomicznej czujki dymu w lokalach mieszkalnych oraz co najmniej jednej autonomicznej czujki tlenku węgla w pomieszczeniach, w których odbywa się proces spalania paliwa stałego, ciekłego lub gazowego. 

Jest to najważniejsza zmiana w obszarze bezpieczeństwa pożarowego w budynkach mieszkalnych. Wcześniej takich wymagań nie było. W najbliższych latach setki tysięcy mieszkań, domów, lokali komunalnych oraz obiektów przeznaczonych na najem krótkoterminowy zostaną wyposażone w urządzenia, których zadaniem jest ochrona życia i zdrowia mieszkańców.

Wraz z rosnącą skalą wdrażania tych urządzeń pojawia się jednak pytanie: czy do ich montażu potrzebne są specjalistyczne kwalifikacje? Przecież czujka dymu lub tlenku węgla jest niewielkim urządzeniem, które można zamocować w kilka minut.

W praktyce, skuteczność ochrony przeciwpożarowej lokalu mieszkalnego zależy, nie od samego faktu instalacji urządzenia na ścianie czy suficie, lecz od jego prawidłowego doboru, lokalizacji, uruchomienia, konserwacji, a w niektórych przypadkach również integracji z systemami zarządzania budynkiem. Istotną kwestią jest również instruktaż postępowania na wypadek załączenia danego czujnika.

Czujnik czadu i dymu chroni życie tylko wtedy, gdy jest prawidłowo zamontowany

Detektor dymu, tlenku węgla, ciepła lub gazu jest często ostatnią linią obrony pomiędzy zagrożeniem a mieszkańcem budynku. Nawet najlepszy certyfikowany produkt może nie spełnić swojej funkcji, jeśli zostanie zamontowany w niewłaściwym miejscu.

W praktyce instalator musi odpowiedzieć na szereg kluczowych pytań:

• jaki rodzaj zagrożenia występuje w danym pomieszczeniu,
• jaki typ czujnika należy zastosować,
• gdzie powinien zostać zamontowany,
• jakie są ograniczenia wynikające z konstrukcji pomieszczenia,
• w jaki sposób poinstruować użytkownika o zasadach eksploatacji urządzeń.

Nie są to kwestie drugorzędne. Nieprawidłowo zamontowany czujnik może zadziałać zbyt późno lub nie zadziałać wcale. Z drugiej strony, niewłaściwa lokalizacja może prowadzić do częstych niepożądanych alarmów, które powodują utratę zaufania użytkowników do urządzenia i w konsekwencji obniżenia poziomu bezpieczeństwa.

Dlatego profesjonalny montaż autonomicznych czujników dymu i tlenku węgla wymaga wiedzy dotyczącej zagrożeń pożarowych, zasad działania poszczególnych technologii detekcji oraz wymagań określonych przez producentów.

Kompetentna osoba – wymóg producentów, a nie tylko dobra praktyka

Wielu użytkowników nie zdaje sobie sprawy, że instrukcje obsługi renomowanych producentów czujników często zawierają zapisy wskazujące, że urządzenia powinny być instalowane przez osobę kompetentną lub odpowiednio wykwalifikowaną.

Nie jest to przypadek. Producent odpowiada za zgodność wyrobu z wymaganiami technicznymi oraz za skuteczność działania urządzenia w warunkach przewidzianych przez instrukcję. Nie ma jednak wpływu na to, w jaki sposób urządzenie zostanie zamontowane i użytkowane. Odpowiedzialność za prawidłowy dobór lokalizacji oraz wykonanie instalacji spoczywa na osobie realizującej montaż.

Profesjonalny instalator powinien znać nie tylko instrukcję konkretnego produktu, lecz także zasady wynikające z obowiązujących norm, wytycznych technicznych oraz dobrych praktyk stosowanych przez specjalistów ochrony przeciwpożarowej.

Jak potwierdzić kompetencje instalatora czujników dymu i czadu?

Skoro prawidłowy montaż czujników ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo użytkowników, naturalnie pojawia się pytanie: skąd wiadomo, że dana osoba posiada odpowiednie kompetencje?

Właśnie w tym celu powstał Zintegrowany System Kwalifikacji (ZSK). Jego zadaniem jest umożliwienie formalnego potwierdzania wiedzy i umiejętności zdobywanych poza systemem szkolnym i akademickim. Dzięki temu osoby wykonujące określone zadania zawodowe mogą uzyskać państwowo uznawany certyfikat potwierdzający rzeczywiste kompetencje, niezależnie od sposobu ich zdobycia. Jedną z kwalifikacji funkcjonujących w ZSK jest kwalifikacja wolnorynkowa, pt.

„Montaż i konserwacja autonomicznych czujek: tlenku węgla, dymu, ciepła i gazu”. 

Kwalifikacja ta została włączona do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w 2019 roku jako jedna z siedmiu kwalifikacji związanych z ochroną przeciwpożarową. 

Każda kwalifikacja włączona do ZSK posiada przypisany poziom Polskiej Ramy Kwalifikacji (PRK), która pozwala porównywać kwalifikacje funkcjonujące w różnych branżach i sektorach gospodarki. Kwalifikacja dotycząca montażu i konserwacji autonomicznych czujek została przypisana do poziomu 2 PRK. 

Oznacza to, że wymagania dotyczące wiedzy, umiejętności oraz odpowiedzialności instalatora zostały szczegółowo opisane i podlegają niezależnej weryfikacji.

Rola CNBOP-PIB w procesie certyfikacji

Szkolenia organizowane przez Ei Electronics nie kończą się wyłącznie wydaniem zaświadczenia uczestnictwa.

Po ukończeniu szkolenia, uczestnik przystępuje do procesu walidacji, tj. praktycznego sprawdzenia, czy dana osoba posiada odpowiednią wiedzę i umiejętności niezbędne do wykonywania określonego zadania lub zawodu. W tym przypadku jest to sprawdzenie wiedzy i umiejętności dla kwalifikacji „Montaż i konserwacja autonomicznych czujek: tlenku węgla, dymu, ciepła i gazu”.

Po zaliczeniu, uczestnik otrzymuje certyfikat kwalifikacji wolnorynkowej wydawany przez Centrum Naukowo-Badawcze Ochrony Przeciwpożarowej – Państwowy Instytut Badawczy (CNBOP-PIB), potwierdzający uzyskanie kwalifikacji wolnorynkowej „Montaż i konserwacja autonomicznych czujek: tlenku węgla, dymu, ciepła i gazu”. 

Należy podkreślić, że CNBOP-PIB jest jedyną Jednostką Certyfikującą w Polsce, która ma uprawnienia do prowadzenia certyfikacji kwalifikacji wolnorynkowych w obszarze ochrony przeciwpożarowej. 

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 9 lipca 2019 r. nadał CNBOP-PIB uprawnienia do certyfikowania kwalifikacji związanych z ochroną przeciwpożarową, w tym kwalifikacji dotyczącej autonomicznych czujek tlenku węgla, dymu, ciepła i gazu. 

Proces certyfikacji nie polega wyłącznie na uczestnictwie w szkoleniu. Kandydat musi wykazać się wiedzą i umiejętnościami podczas procesu walidacji obejmującego zarówno część teoretyczną, jak i praktyczną. Weryfikowane są między innymi umiejętności związane z oceną zagrożeń, doborem urządzeń, ich montażem, konserwacją oraz instruowaniem użytkowników. 

Uzyskany certyfikat nie jest więc dokumentem wystawianym przez producenta ani prywatnym potwierdzeniem ukończenia kursu. Stanowi formalne potwierdzenie kompetencji funkcjonujących w krajowym systemie kwalifikacji. Osoba, która uzyskała certyfikat kwalifikacji, zostaje wpisana do modułu ewidencji wydanych certyfikatów, prowadzonego przez CNBOP-PIB, który jest administrowany i utrzymywany przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej. 

Związek z przepisami ochrony przeciwpożarowej

Znaczenie kwalifikacji instalatorów wynika również z obowiązujących przepisów.

Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 188) wskazuje w art. 4 ust. 2, że:

„czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej mogą wykonywać osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje”. 

Autonomiczne czujniki dymu i tlenku węgla są urządzeniami, których podstawowym zadaniem jest ochrona życia i zdrowia ludzi. Wraz z rosnącą skalą ich stosowania pojawiła się konieczność stworzenia obiektywnego sposobu potwierdzania kompetencji osób zajmujących się ich montażem i konserwacją.

Jest to szczególnie istotne dziś, gdy zarządcy nieruchomości, samorządy, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe, inwestorzy oraz firmy zarządzające najmem wdrażają programy wyposażania budynków mieszkalnych w czujniki bezpieczeństwa na dużą skalę.

Dlaczego szkolenie jest płatne?

Czasami pojawia się pytanie, dlaczego udział w szkoleniu jest płatny.

Warto podkreślić, że uczestnik nie płaci wyłącznie za przekazywaną wiedzę. Koszt szkolenia obejmuje również:

• proces walidacji prowadzony przez CNBOP-PIB,
• wydanie certyfikatu kwalifikacji wolnorynkowej,
• pracę niezależnych ekspertów prowadzących zajęcia,
• organizację sali konferencyjnej i zaplecza szkoleniowego,
• materiały dydaktyczne,
• obsługę logistyczną wydarzenia.

Szkolenia prowadzone są przez praktyków – funkcjonariuszy Państwowej Straży Pożarnej oraz rzeczoznawców do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych związanych ze Stowarzyszeniem Inżynierów i Techników Pożarnictwa (SITP). Dzięki temu, uczestnicy otrzymują wiedzę opartą nie tylko na przepisach i normach, ale również na rzeczywistych doświadczeniach wynikających z działań kontrolnych i ratowniczych.

Jednocześnie, realizując swoją misję edukacyjną, Ei Electronics nieodpłatnie zaprasza do udziału w szkoleniach przedstawicieli Państwowej Straży Pożarnej, Ochotniczych Straży Pożarnych oraz samorządów odpowiedzialnych za zarządzanie lokalami komunalnymi.

Inwestycja w bezpieczeństwo i profesjonalizm

Certyfikowany instalator to nie tylko osoba, która potrafi zainstalować urządzenie na ścianie lub suficie. To specjalista, który rozumie zagrożenia związane z pożarem i tlenkiem węgla, potrafi dobrać właściwe rozwiązanie, wskazać odpowiednią lokalizację montażu, przeszkolić użytkownika oraz zapewnić właściwe funkcjonowanie systemu ochrony przez cały okres eksploatacji.

W świecie, w którym bezpieczeństwo mieszkańców jest priorytetem, formalne potwierdzanie kompetencji instalatorów staje się naturalnym elementem profesjonalizacji rynku. Dlatego ideą szkoleń organizowanych przez Ei Electronics, CNBOP-PIB oraz SITP nie jest wyłącznie przekazywanie wiedzy technicznej. Naszym celem jest budowanie środowiska specjalistów, których kompetencje zostały niezależnie zweryfikowane w ramach państwowego systemu kwalifikacji. Bo ostatecznie celem nie jest sam certyfikat – celem jest skuteczniejsza ochrona życia i zdrowia mieszkańców budynków.

Przydatne linki: